Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΣΤΙΣ ΠΑΛΙΑΜΠΕΛΕΣ

             

Η περιοχή «παλιαμπέλες» βρίσκεται στη βόρεια πλευρά του χωριού της Χρυσοπηγής και καλύπτεται από τα χωράφια των κατοίκων σε μεγάλη έκταση, Ανάμεσα στα χωράφια ήταν και το εκκλησάκι της Παναγίας που καταστράφηκε προφανώς από τους τουρκαλβανούς κατά τα Ορλωφικά 1770-1780. Μετά τη καταστροφή έμεινε όρθια στη βόρεια πλευρά μία μικρή γωνία τοίχων  με την Αγία Τράπεζα και οι γιαγιάδες του χωριού μας πήγαιναν και άναβαν το καντηλάκι της Παναγίας τις μεγάλες γιορτές.

 Δεν είναι γνωστό ποιος το έκτισε για πρώτη φορά σε αυτή την ερημική τοποθεσία ανάμεσα στα χωράφια. Κάνοντας κάποιος ένα  περπάτημα στη περιοχή βόρεια από το εκκλησάκι θα διαπιστώσει ότι στις δυο πλαγιές των χωραφιών ανατολικά και δυτικά υπάρχουν διάσπαρτα πολλά μικρά κομματάκια από κεραμίδια οικοδομής. Μήπως παλαιότερα υπήρχε στο μέρος αυτό οικισμός και οι κάτοικοι έκτισαν και το εκκλησάκι; ή  μήπως η έκταση αυτή άνηκε σε μεγάλο γαιοκτήμονα χριστιανό και να έκτισε αυτό το εκκλησάκι για προσωπική του χρήση κάτι που γίνεται και σήμερα από τους γαιοδεσποτάδες, αλλά η οικοδομή ήταν λιθόκτιστη. Πώς εξηγείται να βρίσκονται τα κεραμιδάκια διάσπαρτα στα χωράφια; Το αλέτρι έβγαζε αρκετά από αυτά κατά το όργωμα. Η απάντηση χάνεται ίσως   στο αχανές παρελθόν.

Πέρασαν πολλά χρόνια και δεν βρέθηκε κάποιος ευσεβής χριστιανός από το χωριό μας να προβεί στην αναστήλωση της εκκλησίας κυρίως κατά τις  εποχές που η Χρυσοπηγή αριθμούσε πάνω από 300 (μικρούς  μεγάλους) κατοίκους μέχρι που το 2018 οι αδελφοί Βασιλόπουλοι πήραν την απόφαση να ξεκινήσουν εργασίες για την κατασκευή του Ιερού Ναού της Παναγίας στις Παλιαμπέλες.με δικά τους έξοδα. Στο άκουσμα ότι κατασκευάζεται ο νέος Ναός, πολλοί χωρικοί έσπευσαν και πρόσφεραν χορηγίες για την αγιογράφηση του εσωτερικού χώρου καθώς και για τις σιδηροκατασκευές, Ο Ναός είναι δίκλιτος ρυθμού Βασιλικής  και είναι αφιερωμένος στη Κοίμηση της Υπεραγίας Θεοτόκου. Είναι ο δεύτερος ενοριακός Ναός της Χρυσοπηγής και λειτουργεί κατά διαστήματα..

Διέθεσαν πάνω από 100’000 ευρώ οι Δωρητές για να ολοκληρωθεί το έργο και το 2024 να είναι όλα έτοιμα για τα εγκαίνια και τα θυρανοίξια. Στις 27 Ιουλίου 2024 ιερουργούντος του σεβασμιότατου  Μητροπολίτη Πατρών κ.κ.Χρυσόστομου με τον εφημέριο του Ναού π. Σταμόπουλο Βασίλειο και άλλων ιερωμένων  καθώς και τον εκπρόσωπο του Οικουμ. Πατριαρχείου Αρχιγραμματέα της Αγίας και Ιεράς Συνόδου Αρχιμανδρίτη Βοσπόριο Μαγκαφά ο οποίος έφερε και ιερά λείψανα των μαρτύρων τα οποία τοποθετήθηκαν στην ΑγίαΤράπεζα σε συγκεκριμένη θέση,έγιναν τα εγκαίνια του νεόδμητου Ναού.                                      

                                       Τα Εγκαίνια
Τα εγκαίνια ναού είναι η ιερή τελετή κατά την οποία ένας νεόδμητος  χριστιανικός ναός καθαγιάζεται και μετατρέπεται  από απλό κτίσμα σε οίκο λατρείας και προσευχής και γίνεται ο οίκος του Θεού αλλά και το δικό μας σπίτι. Είναι το κέντρο της ζωής μας. Η ακολουθία περιλαμβάνει την καθιέρωση της Αγίας Τράπεζας, περιφορά των ιερών λειψάνων των μαρτύρων, πλύσιμο και χρίσμα με άγιο μύρο για να είναι κατάλληλη για τη τέλεση της Θείας Λειτουργίας!

                                       Τα Θυρανοίξια
Τα θυρανοίξια είναι η επίσημη θρησκευτική τελετή κατά την οποίαν ανοίγονται για πρώτη φορά οι πύλες ενός νέου ή ανακαινισμένου ναού. Πρόκειται ουσιαστικά για τα εγκαίνια που σηματοδοτούν τη παράδοση του ναού στη λατρευτική χρήση πριν από τα πλήρη εγκαίνια. Ο εκάστοτε Επίσκοπος ή  (ιερέας) κτυπάει τη κλειστή πόρτα του ναού και ψάλλει «…Άρατε πύλας…» ζητώντας να ανοίξουν οι πύλες για να εισέλθει η εκκλησία και εισέρχεται θριαμβευτικά με ψαλμούς και ακολουθεί η πρώτη θεία λειτουργία που σηματοδοτεί την παράδοση  του ναού στη λατρεία!

 Μετά το πέρας της θείας λειτουργίας όλοι οι προσκυνητές και ο κλήρος μεταφέρθηκαν στη πλατεία του χωριού και παρακάθισαν σε γεύμα, κάτω από τα βαθύσκιωτα πλατάνια, που πρόσφεραν οι Δωρητές του νέου Ναού  αδελφοί Βασιλόπουλοι Ανδρέας, Αγγελος, Ιωάννης και Γεώργιος

 Το τοπωνύμιο Παλιαμπέλες αναφέρεται σε αμπελώνες που υπήρχαν στη περιοχή προφανώς από κάποιους κατακτητές και εγκαταλείφτηκαν ίσως βίαια από επιδρομές νεότερων κατακτητών όπως γινόταν πολλές φορές κατά τους χρόνους της δουλείας και της υποτέλειας της χώρας σε διάφορους εισβολείς με αποτέλεσμα τα αμπέλια να καταστραφούν και να μετατραπούν σε χωράφια καλλιέργειας σιτηρών από Ελληνες ιδιοκτήτες μετά την απελευθέρωση της χώρας από τους κατακτητές μέχρι τα μέσα του περασμένου αιώνα οπότε και εγκαταλείφτηκαν από τους κατοίκους του χωριού για πάντα και ερημώνουν.

 Αθανάσιος Νικ, Στάμος
τοιχεία από το υπό έκδοση πόνημα(βιβλίο)μου
Μνήμες και θύμησες από τη παραδοσιακή Σποδιάνα 

ΣΥΓΧΑΡΗΤΗΡΙΑ ΓΙΩΡΓΟ

 Ο Πρόεδρος της κάθε κοινότητας είναι αιρετός βγαίνει δηλαδή από εκλογές για να διαχειρίζεται τα τοπικά προβλήματα και να διεκπεραιώνει μεταξύ των άλλων και τα μεγαλόπνοα έργα της κοινότητας και της ευρύτερης περιοχής  σε συνεργασία με τους προέδρους των γειτονικών κοινοτήτων. 

Τέτοια έργα που χειρίστηκε ο Γεώργιος Βασιλόπουλος με τους γειτονικούς  προέδρους είναι η ζεύξη του ποταμού Πείρου στους μύλους κοντά στο χωριό Ρίκαβα Λακκωμάτων με γέφυρα. Το έργο αυτό εκτελέστηκε και εξυπηρετεί άνετα τα Δυτικά χωριά του ποταμού με τα Βόρεια χωριά όπως για παράδειγμα ο Κάλανος και άλλα. Έτσι προσφέρεται η δυνατότητα στους αντίπερα φίλους μας να έχουν πρόσβαση και τακτικές επαφές με το χωριό μας πράγμα που η επικοινωνία τα παλαιότερα χρόνια ήταν δύσκολη και αρκετά προβληματική. 

Παρά το γεγονός ότι η κατασκευή της δεν  ήταν τόσο εύκολο εγχείρημα  προς τούτοις χρειάστηκαν πολλές ώρες δουλειάς με τους αρμόδιους παράγοντες της περιφέρειας της Δυτικής  Πελοποννήσου να επιτευχθεί η έγκριση και να δρομολογηθεί η εκτέλεση του έργου.

Το άλλο σπουδαίο έργο ήσσονος αξίας είναι η βελτίωση  και η  κάλυψη  με ασφαλτοτάπητα του δρόμου πέντε χιλιομέτρων Λακκώματα Τσαπουρνιά Μίχα και η σύνδεση του με την οδική αρτηρία Πατρών Καλαβρύτων με αποτέλεσμα   η επικοινωνία των δυτικών χωριών της περιοχής μας να γίνεται άνετα και με ασφάλεια με τα Ανατολικά χωριά. 

Το άλλο και σπουδαίας σημασίας έργο είναι η δημιουργία της πλατείας στο πάνω χωριό πλαισιωμένη με όργανα παιδικής χαράς και κούνιες για τα μικρά παιδιά.  Η πλατεία έγινε σε χώρο που δώρισαν τα αδέλφια Στάθης και Παύλος Γουρδούπης του Δήμου καθώς και ο εξάδελφος τους Αντώνης Γουρδούπης του Χρήστου από τα χωράφια τους  Η παραχώρηση έγινε με πρόεδρο της κοινότητας Χρυσοπηγής το Βασίλόπουλο Βασίλειο το 2005 και στη σημερινή της μορφή ολοκληρώθηκε το έτος 2020 με πρόεδρο το Βασιλόπουλο Γεώργιο.                                                                                                                                                      

 Δεν είναι εύκολη η δουλειά του προέδρου, θέλει να έχει όραμα και τόλμη να είναι οξυδερκής και μαχητικός. Αναφέρομαι στον πρώην πρόεδρο του χωριού Χρυσοπηγής Ερυμάνθου Γεώργιο Βασιλόπουλο που έχει χρηματίσει τέσσερες συνεχείς περιόδους πρόεδρος στο χωριό μας κατάφερε μαζί με τους όλους γειτονικούς προέδρους να πραγματοποιήσει τα δύο μεγαλόπνοα έργα δηλαδή τη ζεύξη του ποταμού Πείρου με γέφυρα και την ασφαλτόστρωση του δρόμου ου θεωρούνται δύσκολα έργα και του αξίζει η  αποδοχή και ο έπαινος. 

    Αθανάσιος Νικ. Στάμος
 Στοιχεία από  το υπο - έκδοση πόνημα (βιβλίο) μου,
Μνήμες και θύμησες από τη Παραδοσιακή Σποδιάνα 

Η Χιονότρουπα

Στο οροπέδιο του Ωλωνού από τη Βόρειο-Ανατολική πλευρά και στη θέση ΚΕΝΤΡΙΑ΄Σ  υπάρχει ένας γεωλογικός σχηματισμός που μοιάζει  σαν ένα  επίγειο πηγάδι που περικλείεται από τεράστιους ογκόλιθους κάθετα  φυτεμένους στο έδαφος σε μορφή κύκλου που καλύπτουν επιφάνεια γης πέντε τετραγωνικών μέτρων και ύψος δέκα μέτρων κατά προσέγγιση.  Στη ΒΑ πλευρά η διάταξη αυτών σχηματίζει μία μικρή είσοδο που οδηγεί τον επισκέπτη στο κέντρο έρποντας. Το γεωλογικό αυτό φαινόμενο αποτελεί τη γνωστή μας χιονότρουπα.

Αηβασιλιάτικα Κάλαντα στη Σποδιάνα τον περασμένο αιών

Παρουσίαση: Αθανάσιος Στάμος

Ο Μέγας Ιεράρχης της εκκλησίας Βασίλειος, θεωρείται ο κατ’ εξοχήν αντιπρόσωπος της πένας, του χαρτιού και του καλαμαριού.
«Που έχει τον ουρανό χαρτί, τη θάλασσα μελάνι ,
το χέρι του το άγιο, αθάνατο κονδύλι,
με το κονδύλι έγραφε και με το χαρτί μιλούσε,
και πρόλεγε τις τύχες των ανθρώπων και του Έθνους»

Απ’ τα πολύ παλιά τα χρόνια έχουν καθιερωθεί στο χριστιανικό κόσμο να λέγονται τα κάλαντα της πρωτοχρονιάς. Στη Σποδιάνα το έθιμο ανάγεται στο απώτερο παρελθόν, στους αιώνες που πέρασαν. Ο τρόπος που τραγουδούσαν τα κάλαντα οι προπάτορές μας είναι αξιοπερίεργος και ίσως πρωτότυπος. Αναφέρομαι στην εποχή γύρω στα 1850 από μαρτυρία του παππού μου γερο-Θανάση Στάμου που είχε λάβει ενεργό μέρος σε τέτοιες εκδηλώσεις.

Οι καλλίφωνοι αγιοβασιλιάτικοι τραγουδιστάδες, ξεκινούσαν να τραγουδούν τα  κάλαντα παραμονή της πρωτοχρονιάς. Στο ξεκίνημα η παρέα αποτελείτο από δυο κοινωνικά καταξιωμένα άτομα του χωριού και έμπαιναν στο πρώτο σπίτι (που συνήθως ήταν του Νίκα ή του Κραβαριώτη στο κάτω χωριό) και έλεγαν τα κάλαντα. Αργότερα όμως, στις πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα, οι τραγουδιστάδες πλαισιώθηκαν και με μουσικά όργανα, με κλαρίνο το Φίλιππα Βέτσο, βιολί το Νικολό Σούρα, λαούτο το Κώστα Πατσαβά και ταμπουρά το Νίκο Στάμο.

Αν θα μπορούσαμε νοερώς να μεταφερθούμε, έστω και για λίγο, σε κείνη την εποχή, που στο χωριό μας υπήρχαν εξήντα οικογένειες με 300 περίπου άτομα, πόσο όμορφα θα νοιώθαμε σε μια τέτοια αγιοβασιλιάτικη περιοδεία των προγόνων μας από σπίτι σε σπίτι, με το λαδοφάναρο στο χέρι για το βαθύ σκοτάδι, μέσα στο τσουχτερό κρύο του χειμώνα!!!

ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΤΟΥ ΝΑΟΥ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝOY TOY ΠΡΟΔΡΟΜΟΥ

  Παρουσίαση Αθανάσιος Ν. Στάμος 

Κατά την Οθωμανική περίοδο οι κατακτητές δεν επέτρεπαν την οικοδόμηση ναών σε απομακρυσμένες περιοχές από τα χωριά και οι θρησκευτικές λατρείες των κατοίκων εκτελούνταν σε μικρού μεγέθους λατρευτικούς χώρους τις εκκλησίες με τους στυγνούς όρους που κατά διαστήματα έβαζαν και τα εκκλησάκια που άλλοι κατακτητές είχαν επιτρέψει να υπάρχουν σε απόμακρες περιοχές από τα χωριά, οι Οθωμανοί τα κατέστρεφαν.
Οι προπάτορες μας εκκλησιάζονταν στην Ιερά Μονή της Χρυσοποδαρίτισσας. Μετά την απελευθέρωση ξεκίνησαν ελεύθεροι πλέον και με χρήματα που συγκέντρωσαν με εράνους και χορηγίες να κατασκευάσουν ναούς όπως το 1884 οικοδόμησαν τον Ιερό Ναό του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου που γίνεται αναφορά στη συνέχεια.

Οι Ιερείς της Σποδιάνας (Χρυσοπηγής) 1835-2021

Παρουσίαση Αθανάσιος Ν. Στάμος            

Κάκιζας Ιωάννης [Παπαγιαννάκης] αναφέρεται στην Α’ Κατάσταση κληρικών (η οποία δεν αναφέρει ημερομηνία, αλλά εικάζω ότι είναι του έτους 1835) με α/α 1517 ως εφημέριος καταγόμενος από Σποδιάνα, είναι ηλικίας 53 ετών  [γεννηθείς το 1782] έγγαμος με εκκλησιαστικό βαθμό - και τόπο διαμονής Πούμπα [Μπούμπα] Επισκοπής Κυναίθης (ΓΑΚ. Αρχ. Γραμματείας Υπουργ. Εκκλ. και Δημοσ. Εκπαιδευσ. Φ505).

 Δούρος Γεράσιμος [Παπαγεράσιμος] αναφέρεται σε κατάσταση κληρικών χωρίς ημερομηνία (αλλά εικάζω ότι είναι του έτους 1835) καταγόμενος από Σποδιάνα ηλικίας 47 ετών [γεννηθείς το 1788] άγαμος, μοναχός, επιτήδευμα γεωργός με τόπο διαμονής Μονή .Χρυσοποδαρίτισσας, της Επισκοπής Κυναίθης (ΓΑΚ. Αρχ. Γραμμ. /Υπουργ. Εκκλησ. και Δημοσ. Εκπαιδ. Φ505).                                        

Η Σπυριδούλα της Χρυσοπηγής (Κυρά κι' Αρχόντισσα)

Παρουσίαση: Αθανάσιος Νικ. Στάμος

Η αγαπητή μας κυρία  Σπυριδούλα Γιαννικοπούλου, ζει στο αρχοντικό της στο όμορφο ορεινό χωριό μας και χαίρεται να επισκέπτεται τακτικά και να συνομιλεί  διαδικτυακά με τα πέντε παιδιά της, τα έντεκα εγγόνια της και το δισέγγονό της. Ήρθε νύφη στο χωριό μας από την ορεινή Ναυπακτία πριν από αρκετά χρόνια.

Ο άνθρωπος (προξενητής εκείνης της εποχής) που είχε αναλάβει να φέρει σε επαφή γνωριμίας το μελλοντικό ζευγάρι ήταν σίγουρος ότι η γνωριμία αυτή θα είχε αίσιο τέλος και δεν είχε άδικο. Η Σπυριδούλα όμως, είχε δηλώσει στο πατέρα της και στα αδέλφια της που τη συνόδευαν στο χωριό του γαμπρού ότι «αν δεν μου αρέσει ο γαμπρός και το χωριό, θα φύγω και θα γυρίσω πίσω στην αμπελακιώτισα» το χωριό καταγωγής της.